Monat: Januar 2019

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “VRAGË MALLI”

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “VRAGË MALLI”
 
Botues: LENA, Prishtinë, Kosovë
Recensent: Prend Buzhala
Redaktor: Ejup Ajdini
Kritike letrare: Migena Arllati
 
ISBN: 978-9951-769-73-0
Prishtinë, janar 2019

Prend BUZHALA, recensent
Prishtinë, Kosovë

Prend BUZHALA
KATRENAT E LEKTISJES DHE ELEGJITË E MALLIT
 
Kur e lexojmë edhe këtë libër me po të njëjtat preokupime tematike të dashurisë, si në tre librat e përparshëm, atëherë të duket sikur e lexojmë mitin antik të dashurisë së Psikës me Amorin, tashmë në variacione moderne, bashkëkohëse.
 
Poezia e tillë frymon me gjakimet për një jetë të qetë, pothuajse idilike, me neverinë e armiqësinë e theksuar ndaj së keqes, hipokrizisë, së ligës dhe sidomos ndaj vuajtjeve. Vetë titulli i librit ngërthen dy semantema lirike: vragën dhe mallin, mbresën dhe shenjën e plagës së vuajtjes.
 
Dashuria është çelësi i ndjesive kryesore lirike, edhe kur ajo mbetet vetëm kujtim, apo vetëm një shkëlqim melankolik. Nëse Dante ka Beatriçen e tij shpëtimtare, ai, si pandan të ferrit krijon parajsën; nëse Petrarka te “Kanconat” e tij (“Librin e këngëve”), këndohet dashuria platonike ndaj Laurës (edhe si një histori dashurie e elegjie e humbjes së të dashurës); tek ky vëllim (dhe tek tre të tjerët, po të merren së bashku), poeti nuk i vë emër personazhit të saj lirik; qenia-femër shënohet vetëm si një Ti/Ajo, që ngërthen kodeksin jetësor e dashuror të folësit lirik.
 

Ejup AJDINI, redaktor
Tetovë, Iliridë

Ejup AJDINI
DIHATJE DASHURIE MIDIS LOTËVE TË BARDHA
 
Vëllimi më i ri poetik “Vragë malli” i poetit Besim Xhelili, tani më mjaft mirë i njohur për opinion tonë, vjen si një tërmet estetik në letrat shqipe, i cili sjell gjakime poetike, krejt të një forme të veçantë krijuese, përmes së cilës plotëson zbrazëtirën shpirtërore të jetës dhe të kohës kur jeton dhe vepron autori. Besim Xhelili pa dashurinë dhe bukurinë e dashurisë, do e kishte quajtur të kotë jetën, apo thënë ndryshe, kuptim i varfër i bukurisë jetësore. Edhe pse për poetin edhe dashuria është e lodhshme, por një lodhje e lezetshme, e cila dëshmohet në këtë përmbledhje poetike ( e nënta me radhë).
 
Bukuria duhet të mbajë edhe thellësinë e dashurisë, pasi pa dashuri, vetëm bukuria do ishte si ngricë, pa vlim të gjakut, e bardhë, e bukur, por e ftohtë dhe kështu duket lirika e diskursit poetik të këtij autori. Kjo dridhje lirike fsheh nga brenda subjektin e lënduar të poetit. Kjo nuk na lodh për ta kuptuar këtë diskurs krijues, pasi autori është i hapur dhe me një çiltërsi të skajshme për “marrëzinë” e tij të dashurisë. Kjo është thelbësorja e vargjeve poetike të Besimit, përmes të cilave këndshëm dhe pa vështirësi vazhdon t`i josh poetët, pse jo edhe lexuesit e shtresave të tjera.
 

Migena ARLLATI,
kritike letrare
Gjakovë, Kosovë

Migena ARLLATI
PЁRKUSHTIM I PЁRJETSHЁM PЁR NJЁ DASHURI TЁ PAVDEKSHME
 
“…se malli thyen edhe gurin e lёre mё burrin!”, thotё njё fjalё e urtё popullore shqiptare. E ҫ’mund tё themi nё kёtё kontekst pёr autorin Besim Xhelili dhe vёllimin e tij tё ri “Vragё malli”, njё libёr i mbushur me lirika tё ndjeshme pёr njё dashuri dikur tё fuqishme por tashmё tё larguar?!

Nё pёrgjithёsi nё letёrsi, ҫdo vepёr letrare ka veҫantinё e saj, ndёrsa vepra e poetit Xhelili do tё thosha ka poetikё sepse ndёrtohet mbi ndjesi tё cilat janё rezultat i njё kohe tё lumtur, por pёr fat tё keq tashmё tё pёrfunduar, gjithsesi assesi tё harruar. Autori paraqitet i veҫantё duke na rrёfyer pa komplekse, pa drojё dhe marre pёr emocione dhe ndjesi intime, tё cilat ai dikur i ka pёrjetuar ndryshe, ndёrsa sot tё gjitha ato janё veshur me petkun e largesёs, vetmisё dhe dalëngadalё harresёs. Dashuria e refuzuar nxit njё tangente pambarimisht tё gjatё. Kjo tangente ёshtё ndjenja e mallit dhe kёsaj ndjenje do t’i referohet autori vazhdimisht gjatё tёrё vёllimit. Libri pёrmban dy cikle. Cikli i parё me lirika katёrvargёshe titullohet “Dihatje dashurie” ndёrsa cikli i dytё titullohet “Busull e prishur” dhe ka poezi shumёstrofёshe, me njё varg dhe metrikё tё pёrzier.
 
Shpërndaje në:

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “FRAGMENTE TË NJË ZEMRE TË DALLDISUR”

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “FRAGMENTE TË NJË ZEMRE TË DALLDISUR”
 
Botues: LENA, Prishtinë, Kosovë
Recensent: Prend Buzhala
Redaktor: Hasan Qyqalla
Kritike letrare: Migena Arllati
 
ISBN: 978-9951-769-72-3
Prishtinë, janar 2019

Prend BUZHALA, recensent
Prishtinë, Kosovë

Prend BUZHALA
PËRJETËSIA LIRIKE E DASHURISË
 
Librat poetikë të Besim Xhelilit, dy ndër ta të botuar më 2016 (“Besa” dhe “Dallgë në zemër”); dhe dy të tjerët që po botohen këtë vit (“Vragë malli” dhe “Fragmente të një zemre të dalldisur”), janë ekskluzivisht lirika të dashurisë. Po sa t‘iu biesh në fund këtyre vëllimeve, sikur poeti dëshiron ta përforcojë formulën e një shkrimtareje të afirmuar botërore: “Dashuria është më e fortë se jeta” (Sandra Brown). Madje, ai e shqipton këtë postulat lirik që në vargjet e para të këtij vëllimi:
 
O këto sytë e tu një sonatë e përkryer
Brenda tyre një çerdhe e pavdekësisë
 
Pavdekësia e dashurisë, e personifikuar te sytë, shfaqet si sonatë e përkryer. Përkryerja dhe pavdekësia janë etimoni shpirtëror i jetës përgjithësisht, dhe ia artit lirik, në veçanti.
 
Poeti gjithnjë gjendet në kërkim të dashurisë. Në një kërkim të përgjithmonshëm. Situatat emocionale të këndimit të kësaj ndjesie, janë të shumta: qetësi dhe trazim, lektisje dhe mall, fshehtësi dhe magji, mister dhe mërzi, gëzim dhe hidhërim, por edhe meditime e reflektime që nuk prajnë.
 

Hasan QYQALLA, redaktor
Prishtinë, Kosovë

Hasan QYQALLA
MES THJERZËS SË SYRIT MAGJIK DHE MAGJISË SË VARGJEVE POETIKE
 
Besim Xhelili vjen me vëllimin e ri poetik “Fragmente të një zemre të dalldisur”! Që në fillim, bie në sy se autori B. Xhelili, nuk ndryshon nga stili i mëhershëm, gjë që nuk ka ndonjë rëndësi të natyrës së krijimit poetik. Por, shtrohet pyetja çfarë peshe kanë poezitë e reja të këtij vëllimi poetik, që do të veçohej nga thurjet e mëhershme të poetit Xhelili?!

Një gjë më ra në sy duke shpalosur qysh vargjet e para! E ajo ishte, syri: bebëzat e syrit, ngjyra, thellësia, loti… Pra, prekja e syrit apo siç njihet ndryshe “dashuri në shikim të parë”! Elemente që datojnë qysh herët në letërsinë popullore dhe barten, kultivohen edhe sot me shumë pasion. Themi me shumë pasion, “mbase po dashurove me pasion (shpirt), mund të jesh (Sokrat)i (për-)vuajtur, por jo edhe i humbur (venitur)”! Ndryshe, edhe besimet fetare e predikojnë, ndërrimjetën, por jo vdekjen si proces. Këtë e arsyetojnë me jetëgjatësinë e shpirtit, pra trupi vdes por shpirti prehet i qetë…!
 

Migena ARLLATI,
kritike letrare
Gjakovë, Kosovë

Migena ARLLATI
DASHURIA E NDALUAR, KY HENDEK I PAKALUESHЁM I ZEMRЁS
 
Nё “grackёn” pёr tё pёrjetёsuar ndjenjёn e tij tё pastёr e tё paharrueshme ndaj sё dashurёs dhe efektit tё krijuar nga pёrjetimet e dashurisё, ka rёnё edhe poeti Besim Xhelili. Autori na rrёfen pёr njё ndjenjё tё kthyer nё njё “kafshatё tё pakapёrdishme” e cila e lodh, e stёrmundon, e djersit dhe e bёn tё flasё me vetveten sa e sa herё, aq sa poeti pёrfundimisht, nuk ka rrugёdalje tjetёr veҫse shkarkimin emocional ta bёjё te poezia. Kjo pra, poezia, i ka mbetur e vetmja besnike tashmё kur dashuria e tij e dikurshme i ёshtё refuzuar nga vet ajo: e dashura. Vёllimi titullohet “Fragmente tё një zemre të dalldisur”, titull aq i qartё dhe shprehёs rreth temёs sё brendisё. Ai vjen i shtruar nё dy cikle: i pari, “Buzёqeshje e heshtur”, pёrmban poezi tё lira shtatёvargёshe, kurse i dyti, “Zёri i ёmbёl dhe kumbues” ka lirika katёrvargёshe.
 
Poezitё e para nё vёllim jo rastёsisht i kushtohen syve, pasi me sa duket poeti njёjtёson mendimin e tij me thёnien: “Sytё janё problem i vёrtet, ato flasin edhe kur nuk duhet”. Nёn efektin e njё vёshtrimi depёrtues, njё buzёqeshjeje tё heshtur dhe tё njё ndjenje tashmё tё ndaluar, ai mundohet tё marrё e tё japё ҫ’tё mundё nga vetvetja, vetёm e vetёm qё tё ketё nё zotёrim njё zemёr qё e don por qё pёr fat tё keq e refuzon. Tashmё kjo ndjenjё e ka pushtuar dhe ai prej kohёsh pёrpёlitet nё pёrsiatje pafund, me shpresё se megjithatё diҫka do tё arrijё tё bёjё, nёse jo kthimin e dashurisё, tё paktёn pёrjetёsimin e ndjenjёs sё shpirtit tё tij tё brishtё.
 
Shpërndaje në:

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “MES LULEVE DHE LOTIT”

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “MES LULEVE DHE LOTIT”
 
Botues: URA Prishtinë, Kosovë
Recensent: Fadil Curri
Lektor: Salajdin Salihu
 
ISBN: 978-9951-512-53-4
Prishtinë, qershor 2013

Fadil CURRI, recensent
Shkup, Iliridë

Fadil CURRI
POEZI ME IDE E BUKURI MALLI
 
Poeti Besim Xhelili në librin e tij më të ri “Mes luleve dhe lotit” na vjen me hapërim shumë më madhështor se në librat paraprakë, në të cilat frymëzimi përshkohej nga fabula deklarative e përjetimeve. Këtë herë autori përfutet në qëmtimin e temave më të guximshme, më të ndjeshme dhe më madhore e që kërkojnë delabirintizime historike, aktuale e perspektive.
 

Zejnepe Alili REXHEPI
Tetovë, Iliridë

Zejnepe Alili REXHEPI
PORTRETIZIME VLERASH POETIKE “MES LULEVE DHE LOTIT”
 
Në këtë vëllim, brendatrupëzohen tri nivele ligjërimi: përshkrues, krahasues dhe gjykues. I pari, reflekton ngjyrimin emocional të përjetimit dhe vetë ngjarjes, përderisa niveli i dytë vë në spikamë dy kohë, që lënë gjurmë në kapërcimet e njëra-tjetrës, dikur dhe sot…, kjo dhe bëhet linja përshkruese e poetit përballë kohës. Niveli i tretë vjen inferior ndaj botës, mohimit…, gjykim ky emocionalisht autentik dhe i hartuar bukur!
 
Artikulli në ATUNIS Poetry
 
Shpërndaje në:

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “SY TË PAFAJSHËM…”

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “SY TË PAFAJSHËM…”
 
Botues: ATUNIS Prishtinë, Kosovë
Recensent: Prend Buzhala
Redaktor: Engjëll I. Berisha
Lektore: Majlinda Nana Rama
 
ISBN: 978-9951-624-57-2
Prishtinë, qershor 2016

Prend BUZHALA, recensent
Prishtinë, Kosovë

Prend BUZHALA
THIRRMAT THELLËSORE TË DASHURISË
 
Te ky vëllim (që mban një titull të metaforikes engjëllore “Sy të pafajshëm… “), ai i drejtohet, si në librat tjerë, qenies që do, të dashurës. Dhe kjo thirrmë drejtuar ndjesive të tij, mendjes dhe zemrës së erosit, përplaset midis dy realiteteve, largësisë së kësaj qenieje dhe përgjërimeve të përmallshme, kujtesës, shpesh trajtën e klithmës, kurse poezia merr trajtën e një psikolirike të situatës emocionale, në të cilën gjendet protagonisti a folësi lirik që ligjëron në veten e parë. Është po ajo ndjesi që ligjëron tej fushë-hapësirave të arsyes, sikur ngjitet në lartësitë sublime të ekzistimit, një si kulm jete e gjallimi. Ai ligjëron me zemër të hapur, se asisoj dhuron dhe dhurohet, merr dhe jep:
 
“Nga unë ke çka të marrësh, më të fortën
Më natyroren, të fshehtën e të çiltrën”.
 

Engjëll I. BERISHA
redaktor,
Gjakovë, Kosovë

Engjëll I. BERISHA
POEZI ME SHPIRT DHE SA SHUMË DASHURI
 
Veprat e artit bëhen me figura të virtytshme për të edukuar dhe për të na mbushur shpirtin me dinjitet, sepse, ndryshe mbesim të zbrazët dhe na mund frika nga e shëmtuara që na rri tek dera, nëse ne ia japim mundësinë të na pushtojë. Për këtë, krijuesit, e më së shumti poetët, dhurojnë mendime për të na dhënë sa më të shpjegueshme misterin e dashurisë.
 

Fadil CURRI
Shkup, Iliridë

Fadil CURRI
POEZI SIPAS GJURMËS “LARG SYVE, LARG ZEMRËS”
 
Poeti Besim Xhelili përgjatë përshkrimit krijon fabulë pamjesh e ndodhish, ndërlidhje botërash me jetë e pasjetë. Shpirtërorja me truporen gërshetohen ndërsjellë në saje të syve si urë ndërlidhëse, që netëve të ftohta ngrohin me ndezjen e tyre. Dashuria është e pranishme nga larg, edhe e pazë, por kurrë e pashpirt, kurrë e shuar, sepse është lulishte që, edhe kur nuk shikohet, përjetohet me syrin e nuhatjes, të shijimit e dëgjimit, bile është burg veçimi pa praninë e saj.
 
Shpërndaje në:

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “DALLGË NË ZEMËR”

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “DALLGË NË ZEMËR”
 
Botues: ATUNIS Prishtinë, Kosovë
Reçensent: Prend Buzhala
Redaktore: Bardha Mançe
Lektore: Majlinda Nana Rama
 
ISBN: 978-9951-624-56-5
Prishtinë, qershor 2016

Prend BUZHALA Recensent,
Prishtinë, Kosovë

Prend BUZHALA
POETIKA E VUAJTJES SË DASHURISË
 
Të njëqind e tetëdhjetë e tri njësitë strofike me temë dashurinë në lirikat e vëllimit “Dallgë në zemër”, poeti Besim Xhelili i përkufizon me shenjën autoriale “183 lirika të dhimbshme dashurie”. Si është e mundshme që pikërisht emocioni më sublim i qenies njerëzore ngërthyeka dhe vuajtjen, dhembjen? Kjo tematikë e shndërruar tashmë në obsesion krijues, te libri i Besimit, posi te tema e librit të dytë të Komedisë Hyjnore të Dantes, Purgatori, përpiqet ta japë këtë përgjigje, gjithnjë në universin e erosit, në hapësirat e këndimit lirik mbi dashurinë.
 

Bardha MANÇE
Athinë, Greqi

Bardha MANÇE
VARGJE PLOT TALLAZE DASHURIE
DHE DHIMBJEJE
 
Në vëllimin e gjashtë me poezi, poeti dhe shkrimtari i mirënjohur, Besim Xhelili, na vjen tanimë mjaft i pasur me përvoja dhe ndjenja të një shpirti tepër të trazuar, që të tensionon dhe të nxit të kërkosh në thellësi të tij, duke jetuar së bashku me të tallaze të forta të një dashurie që okupon çdo qelizë të protagonistit.
 

Jaho MARGJEKA
Tiranë, Shqipëri

Jaho MARGJEKA
MOTIVI I VETËFLIJIMIT SI DHIMBJE
DASHURIE NË POEZINË E BESIM XHELILIT
 
Muza e Xhelilit herë është Evë e herë Beatrice, herë Helenë Troje e herë Zanë mali e Lugjeve të Verdha, herë e ëmbël e herë pelin, herë gjarpërushë e herë lozonjare. Ajo (Muza) është gëzimi e njëkohësisht dhimbja e zemrës së poetit, te cilën ai (poeti) ia ka blatuar plotësisht asaj, pa asnjë “kusht”, ashtu siç është e pakushtëzuar dashuria:
 
“E shoh se sonte prapë më qahet,
Zemër e kalbur në gjoks a mbahet?”
 

Sulejman MEHAZI
Tetovë, Iliridë

Sulejman MEHAZI
 
Përgjithësisht, dihet se vetëm poetët dinë të bëjnë përshkrimin e ndjenjave dashurore më së miri, për shkak se vetëm lirika e ka atë majën e më pjellores dhe më të frytshmen për të shprehur ndjenjat e dashurisë. E këto ndjenja i shpreh këndshëm e bukur dhe poeti tetovar Besim Xhelili, në përmbledhjen e tij poetike “Dallgë në zemër”, dallgë me 183 dhimbje të fuqishme dashurie.
 
Shpërndaje në:

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “BESA”

VËSHTRIME MBI VËLLIMIN POETIK “BESA”
 
Botues: Botimet Fishta Prishtinë, Kosovë
Reçensent: Engjëll I. Berisha
Redaktore: Majlinda Nana Rama
Lektor: Salajdin Salihu
 
ISBN: 978-9951-576-18-5
Prishtinë, mars 2016

Prend BUZHALA Recensent,
Prishtinë, Kosovë

Engjëll I. BERISHA
VOLUM POETIK ME TRAZIME DASHURIE
 
Se trungu vlerësohet sipas frutave, poezia e shumë krijuesve nëpër dyer të botës, është pemë  me fruta të dobishëm, përderisa në këtë relacion, poeti Xhelili, mbetet fuqi aktive, furor poeticus, me shprehje besimiduke i shtruar gjithnjë taban, siç thoshte Ciceroni, sinqeriteti i fjalëve dhe i marrëveshjes me fjalën e thënë.
 

Prend BUZHALA
Prishtinë, Kosovë

Prend BUZHALA
ESTETIZMI I PËRVOJËS SË DASHURISË
 
Ndryshe nga shumë poetë që shkruajnë të dehur nga erosi, pena e Besimit është e tujgur me lirizmin e mëndafshtë, aspak të imponueshëm. Ai e estetizon përjetimin dhe dramën intime të dashurisë. Këndimi zhdrivillohet më shumë në frymë lirike-meditative. Aty ligjëron më shumë një Njeri i Përvojës së Dhimbjes së Dashurisë, që e kontrollon vargun poetik me racionalitetin e thënies poetike e jetësore.
 

Majlinda Nana RAMA
Fier, Shqipëri

Majlinda Nana RAMA
POEZI REFLEKSIVE DHE DISKRETE
 
Xhelili është kujdesur të shfletojë deri në thellësi, botën e brendshme të njeriut, si qenie jo thjesht ekzistenciale, por si qenie me një galeri të pafund ndjenjash, dëshirash, dashurish, provokimesh, joshjesh, humbjesh, pritjesh, distancash… Malli dhe vetmia janë dy gjendje që rrëmbejnë si shpendë grabitqare. Ato duket se janë bërë trendi i kohëve ku jetojmë, kohë të rraskapitura nga largësitë. Duket se ngushëllimin protagonist i poezisë e gjen tek ato shkronja të akullta distancash, që lotët i bëjnë edhe më të pakuptimta ndonjëherë.
 

Demir RESHITI
Prishtinë, Kosovë

Demir RESHITI
POEZI ME MESAZH EMOCIONAL PËR DASHURINË DHE JETËN
 
Të ecish në shtigjet e poezisë së Besimit është një aventurë interesante dhe e bukur në të cilën nuk të presin stuhi dhe përmbytje, por ëndrra jete të thurura me përkushtim me të cilat ai komunikon me lexuesit, duke ia zbuluar emocionet e tij, përvojën jetësore dhe urtësitë e jetës. Mesazhi emocional i poezisë së tij është i hapur për jetën dhe gjithçka që sjell ajo. Tematika dominuese e poezisë së tij është dashuria; dashuria ndaj njeriut, dashuria ndaj peizazhit, dashuria ndaj jetës dhe të gjitha dukurive të saj.
 

Ejup AJDINI
Tetovë, Iliridë

Ejup AJDINI
TINGËLLIMAT E POETIT NË LLAVËN E DASHURISË
 
Mbi të gjitha, autorit nuk i interesojnë shumë rregullat teorike, apo format dhe figurat që mund ta rritin teorikisht poezinë e tij, por ai në thelb ka të gjenerojë zërin e arsyes dhe dëlirësinë e tij shpirtërore, duke tërhequr paralelen e luftës midis të bukurës dhe të shëmtuarës, të ulëtës me të madhërishmes dhe ndalet e pushon mbi simpatiken, si kategori e veçantë estetike, aty ku i flenë ëndrrat për disa çaste qetësimi dhe mbi të gjitha ai në vazhdimësi gjeneron zërin e arsyes dhe të dëlirësisë shpirtërore.
 
Sikur keqësohen sytë e kësaj nate të trembur
Tek pi ajo kafen me ato buzë të kuqe, si mjalti,
Kjo bukuri mendjen ma ka shembur
Dhe psherëtimën me magji ma kapi.
 
Artikulli në  
 
Shpërndaje në:

VËSHTRIME MBI ROMANIN 1803

VËSHTRIME MBI ROMANIN “1803”
 
Botues: Botimet Fishta Prishtinë, Kosovë
Reçensentë: Prend Buzhala, Engjëll I. Berisha
Redaktore: Violeta Allmuça
 
ISBN: 978-9951-576-20-8
Prishtinë, mars 2016

Prend BUZHALA Recensent,
Prishtinë, Kosovë

Prend BUZHALA 
KODI ROMANOR I MISTERIT TË DASHURISË
 
Një temë dashurie, që përcillet e trazohet nga hija e ankthi i një krimi kërcënues. Një dramë e ndjesive të erosit që përfundon me hepiendin e dhurimin e gëzimit të lumturisë. Ky është sfondi i përgjithshëm i romanit, strukturat narrative të të cilit sillen në ambiente të ndryshme (në mërgim, nëpër Evropë, dhe përfundojnë në SHBA, në Nju Jork), nëpër ambientet etnike shqiptare e familjare, duke u përqendruar te punktet rrëfimore-tematike: dashuria, puna, familja, mërgimi, etnia, kultura, arti, poezia, jeta urbane…
 

Të dy protagonistët e dashuruar (njihen e takohen rastësisht në një orë letrare), kanë familjet e tyre, kanë fëmijët dhe jetën e tyre bashkëshortore… dhe autori e ruan sensin e masës në këtë ndërthurje kaq të ndërliqshme e të ndjeshme raportesh e marrëdhëniesh: në dashuri nuk bën të ndjehet i lënduar askush, sipas atij parimit aristotelian, “E bukur është ajo që është harmonike”!

Protagonistët e jetojnë dhe e përjetojnë jetën e tyre emocionale përafruese, si dhe dëshirat e tyre; për ta nuk ka kohë, as natë, as ditë, as të djeshme e as të ardhme, ka vetëm çaste të mbushura me bukurinë e emocionit (bisedat me telefon, emailet, letrat, poezitë, thëniet dashurore, video-bisedat, deri te takimet e rralla… largësia zhduket); ata e pranojnë këtë ndjesi që i jep kuptim jetës së tyre. E pranojnë në çdo kohë e në çdo minutë, në rrugëtim, në shtëpi, në ambiente pune a familjare…

Marinela DURI
Athinë, Greqi

Marinela DURI
 
Fjalori i pasur, stili narrativ, përshkrimet romantiko-erotike të ngarkuara emocionalisht me figura letrare si: epifora, metafora, alegoria, krahasimi, epiteti, aforizmat, simbolizimi i shenjave të pikësimit (tre pikat, thonjëzat etj.) drama, suspens-i, anatropia – thyerja kronologjike e ngjarjeve, që ndryshe fillojnë, ndryshe rrjedhin e ndryshe përfundojnë, romanca, informacioni dhe sigurisht një fund i lumtur-HAPPY-END, këto kërkon lexuesi bashkëkohor.
 
Më konkretisht: drama shfaqet në roman që në fazën e parë kur protagonistët fillojnë e ndjejnë për njëri-tjetrin; që të dy kanë familje. Vetëkuptueshëm që vështirësitë e pengesat për përjetimin fshehtas të një ndjenje të tillë do t’i shoqërojnë gjithnjë e kudo, deri në fund kur protagonisti ka të sigurt vdekjen dhe në atë shtrat i duhet t’i rrëfehet së shoqes dhe protagonistja, së shoqit.
 

Thanas BOÇi
Athinë, Greqi

Thanas BOÇI
 
Autori Besim Xhelili për t’na bërë të njohur gjithçka, ka marrë si njësi të dimensionit estetik rrëfimin e tij, të kombinuar me dialogjet, andaj bën edhe personalizimin e narracionit të ngjarjeve, duke ia atribuuar kështu ato të personazhit kryesor, që është vetë autori dhe partneres së tij Samira, kështu që e bën të tillë, duke qenë vetë i kudondodhur, gjithçka bëhet më e besueshme, më bindëse, më e afërt, më emocionale.
 
Sigurisht midis realiteteve që paraqiten dhe qëndrimit filozofik të autorit, kur çdo gjë, çdo ditë, sjellje të personazheve e aktorëve, i nënshtrohen një filtri filozofik, se s’mund të ketë letërsi të bukur pa filozofinë brenda saj, veçse kështu mesazhet përcillen të qartë, ngacmues e që ndikojnë në botën e brendshme të lexuesve, sepse ky është edhe misioni qytetar dhe estetik i artit dhe i letërsisë. Shumë ngjarje, shumë aspekte që paraqiten në roman janë si rezultat i përsiatjeve dhe kujtimeve të autorit.
 

Anton MARKU
Vjenë, Austri

Anton MARKU

Në aspektin tematik romani kryesisht trajton dashurinë dhe sfidat që ajo di dhe mundet të sjell. Që në fillim të librit autori dashurinë e quan ‘‘forcë hyjnore që dhuron gëzim dhe lumturi’’. Më pas në narracion përshkruhen edhe raportet mes individit, familjes dhe shoqërisë. Një vend të posaçëm zë edhe përditshmëria në vendin e punës, jeta në mërgim, etnia, kultura, arti, poezia, jeta urbane, etj.

Ky roman të tërheq me mënyrën e të shkruarit, me subjektin, personazhet dhe emocionet që ai ofron. Pra, nëse pajtohemi se letërsia duhet të jetë e bukur dhe të ngjallë ndjenja gjatë leximit, kjo arrihet pothuajse plotësisht në këtë roman. Duket se autori i këtij libri, më shumë se sa kërkues i inspirimit, është pritës i durueshëm i tij. Por, sapo që frymëzimi ta pushtojë, ai zhytet i tëri në shkrim dhe përkthen ndjenjat në fjalë, fjalët në rreshta e rreshtat në kapituj letrarë duke ruajtur gjithmonë një nivel të lartë artistik në rrëfim.
 

Hasan QYQALLA
Koblenz, Gjermani

Hasan QYQALLA
KOMPOZICIONI I RRËFIMIT PËRMES NGJYRIMEVE DRAMATIKE
 
Rrëfimet ngrihen zakonisht mbi një subjekt të përbashkët, që herë-herë subjekti përfshin brendapërbrenda ngjarje, episode, mjedise, personazhe, qoftë nga përjetimet e drejtpërdrejta të vet autorit, qoftë përmes gërshetimit të ngjarjeve mes reales dhe sureales, gjegjësisht ndërtimit mbi fantazinë e autorit. Shtrohet pyetja, çfarë janë dimensionet në paralelet e fushëveprimit të romanit “1803”? Gjithsesi, kujtoj, gjatë zhytjes në ngjarjet rrëfyese, lexuesi psikologjikisht do të kalojë si nëpër “rrathë purgatori!” Aty gjejmë shfaqje romantike, dashuri, lot, krim, intriga, tradhti, humanitet,…etj.; që do të thotë është një pentagram me ngjyrime dramaticiteti që mëtojnë nëpër valët e jetës.
 
Shpërndaje në:

PËRUROHET NË VJENË ROMANI NË GJUHËN GJERMANE “1803” I AUTORIT BESIM XHELILI

Shkrimtari nga Tetova me banim në Vjenë të Austrisë Besim Xhelili, të premten në mbrëmje, më 7 dhjetor 2018,  në ambientet e galerisë së artit “Der Kunstraum” në Vjenë, përuroi në gjuhën gjermane romanin “1803”. Ai tha se është në përgatitje edhe të vëllimit të dytë dhe të tretë të këtij romani, i cili në vitin 2016 u botua së pari në shqip, kurse në janar të këtij viti edhe në gjuhën gjermane dhe suedeze.

Nga majtas: Besim Xhelili, autor dhe Veronica Klavzar, instrumentiste në harpë

Në praninë e bashkatdhetarëve të shumtë, përfaqësuesve të Ambasadës së Shqipërisë dhe Ambasadës së Kosovës në Austri, krijuesve dhe dashamirëve të artit të shkruar, në Vjenë të Austrisë u bë përurimi i romanit “1803” në gjuhën gjermane, të autorit Besim Xhelili.

Programin e këtij përurimi e udhëhoqi Kaltrina Durmishi, e cila ndër të tjera foli për një pjesë të biografisë së autorit.

Hapja u bë me një melodi të bukur në harpë, ekzekutuar nga Veronika Klavzar, dhe fill pas kësaj një shkëputje nga romani e lexoi Time Durmishi.

Time Durmishi, studente duke lexuar shkëputje nga romani

I pranishëm ishte edhe vetë përkthyesi i këtij libri, austriaku Kurt Gostentschnnig i cili u paraqit me një vështrim mbi romanin. Ai shprehu fjalë të zgjedhura për këtë libër dhe sugjeroi lexuesit që ta lexojnë. “Gjatë përkthimit kam gjetur shpeshherë veten në pasazhe të ndryshme në brendi të romanit, ngase edhe unë jam njeri dhe kam qenë disa herë i dashuruar. Sugjeroj lexuesit ta lexojnë romanin, të njihen me një ngjarje dashurie, që është më shumë se dashuria vetëm mes dy personave, e të qenurit nën një kulm bashkë, e afërsisë fizike, dhe e cila kalon ndjenjat e dhimbjes, sfidon çastet e vështira të jetës, sepse ajo është një dashuri hyjnore, një pasion që s’përshkruhet dot me fjalë, njashtu siç e thotë edhe vetë autori në paratekstin e romanit”, tha z. Gostentschnigg.

Përkthyesi Kurt Gostentschnigg duke paraqitur një vështrim mbi romanin

Po ashtu rreth autorit dhe romanit “1803” foli edhe kryetari Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Austri “Aleksandër Moisiu”, Anton Marku. “Libri është paksa mistik dhe flet për një dashuri në distancë. Libri komunikon mirë me lexuesin, është një tematikë moderne, sadoqoftë e trilluar dhe fitohet përshtypja se atë nuk e ka shkruar dora e autorit, por vetë shpirti i tij”, tha z. Marku.

Të gjithë ishin kureshtarë të kuptojnë se çfarë fshihet pas titullit të librit “1803”?! Me gjasë autori për këtë do të na shpjegojë në vëllimet e tjera të romanit. “Jam duke punuar për pjesën e dytë dhe të tretë të librit. Ka disa shenja edhe në pjesën e parë të kësaj trilogjie, ku mundet të paramendohet se ç’do të thotë titulli “1803”, por qëllimi është që lexuesi vetë të gjurmojë, të argëtohet gjatë leximit, mbase aty-këtu ta gjejë veten dhe të gëzohet me vazhdimin e ngjarjes në dy vëllimet e ardhshme”, tha autori nga Tetova me banim në Austri, Besim Xhelili.

Pamje nga të pranishmit në promovim

Përurimi i këtij libri është bërë në qytete dhe vende të ndryshme të Europës. Pronari i galerisë në qendër të Vjenës “Der Kunstraum”, z. Hubert Thurnhofer, vazhdimisht përkrah artistët, krijuesit dhe njerëzit e kulturës, duke lëshuar me një kompenzim të vogël objektin e tij tepër artistik dhe tërheqës për artdashësit. Ai gjithashtu e përgëzoi autorin Xhelili për romanin dhe i dëshiroi suksese të mëtutjeshme. Vlen të theksohet se botimin e romanit në gjermanisht, me një donacion e kanë përkrahur Ndërmarrja Publike “Wiener Linien” dhe Oda Ekonomike e Vjenës, gjersa përurimin e mbështeti Sektori për Kulturë (MA7) i qytetit të Vjenës. Autori u është mirënjohës dhe falënderues.

Programi u përmbyll suksesshëm me pikën muzikore “Margjelo”, kënduar nga mezzosoprania Blerta Ismajli, përcjellur në piano nga Vlora Jonuzi.

Nga majtas: Vlora Jonuzi, Blerta Ismajli dhe Besim Xhelili

Shkrimtari Besim Xhelili përveç këtij romani është edhe autor i shtatë vëllimeve me poezi, si dhe është prezantuar në disa antologji në shqip dhe në gjermanisht. Për vitin 2019 ka në proces dy vëllime me poezi në gjuhën shqipe, një në atë gjermane si dhe shpreson të mbarojë trilogjinë “1803”.

Në fund të programit për të pranishmit u shtrua një koktej rasti!

Fotografia e përbashkët me të pranishmit në sallë

 

Autor i shkrimit:
Arben Gjinaj, Vjenë,
8 dhjetor 2018

Moderatorja Kaltrina Durmishi
Anton Marku, vështrim mbi romanin "1803"
Besim Xhelili, autor i romanit "1803"
Nga majtas: Besim Xhelili, Ervina Toptani dhe (?)
Nga majtas: Ajet Shira, Besim Xhelili dhe Kurt Gostentschnigg
Veronica Klavzar, pikë muzikore në harpë
Shkrimi në disa gazeta dhe portale
Shpërndaje në:

Promovimi i romanit “1803” në Kopenhagë, Danimarkë

Aktiviteti “Ditët e Kulturës Shqiptare në Danimarkë – 2018” u mbajt nën organizimin e Ministrisë së Diasporës dhe Investimeve Strategjike, e cila mbështet në vazhdimësi financiarisht këtë lloj veprimtarie të komunitetit shqiptar në Danimarkë.

Këtë vit ky aktivitet u organizua në dy ditë.

Ditën e parë, më 20 tetor 2018.

Në praninë e një numri të madh të bashkëkombasve tanë, aktivitetet e organizimit ”Ditët e Kulturës Shqiptare në Danimarkë”, këtë vit filluan me mbrëmjen kulturore që u mbajt të shtunën më 20 tetor 2018 në SHKSH ”97” (Gadelandet 20, 2700 Brønshøj). Me këtë rast u bënë edhe promovimet e librave ”(Mos) Zyrtarizimi i Gjuhës Shqipe në Republikën e Maqedonisë” të profesorit universitar Arsim Sinani dhe promovimi i romanit ”1803” i shkrimtarit shqiptar nga Austria z. Besim Xhelili.

Në këtë shoqatë u bë edhe promovimi i romaneve të shkrimtares shqiptare që jeton dhe vepron në Danimarkë znj. Elhame Gjyrevci.

Për ta realizuar në nivel dhe dinjitoz promovimin e këtyre autorëve dhe të veprave të tyre është ftuar enkas profesori unviersitar, shkritmari e filozofi dhe ish-zëvendësministri Hajdin Abazi, i cili vërtet i dha karakterin e duhur këtij promovimi, duke rujatur frymën e untietit dhe të dashurisë për atdheun.

Përpos promovimit të librave të pranishmit kishin rastin të shohin edhe ekspozitën me punime me gjilpërëza të artistit tetovar, Zeqir Mehmeti.

Më pastaj të pranishmit i argëtoi grupi muzikor i komunitetit tonë me këngëtarët e mirënjohur, Rexhep Jashari, Bashkim Jashari, Sabedin Shabani, Lulzim dhe Arton Rama, Sherif Hasani etj.

Kryesia e Shoqatës 97 shtroi edhe një darkë me ushqime tradicionale shqiptare për të gjithë të pranishmit, ku kishte të ftuar edhe miq danezë. Si për nikoqirllëkun edhe për darken Këshilli Organizativ e falëndrojmë kryesinë e shoqatës 97.

Ditën e dytë

Të nesërmen më 21.10.2018 përpara 300 të pranishmëve, u mbajt edhe mbrëmja finale në një sallë të bukur të cilën ia siguroi komunitetit tanë komuna e Herlevit.

Fillimisht të pranishmit me një përshkrim të bukur për shqiptarët që jetojnë në Danimarkë nga viti 1965 i përshëndeti eksperti i çështjes ballkanike dhe më heret ligjëruesei në Universitetin e Roskildes z. Tue Magnussen. Më pastaj fjelën e mori prefekti i komunës fqinje të Ballerupit z. Jesper Würtzen. Zoti Würtzen, i fascionuar nga organizimi, ofroi që vitin e ardhshëm komuna e Ballerupit te vëj në dispozicion të organizimit të ditëve të cultures shqiptare logjistikën komunale dhe sallen, si dhe ai vetë të jetë nikoqir.. Fill pas tij të pranishmit i përshëndeti edhe zëvendës ministri i Diasporës i Republikës së Kosovës z. Arian Daci. Gjithësesi se në këtë mbrëmje kulturore kushtuar diasporës tonë, kishte edhe përfaqësues nga Ministria e Diasporës e Republikës së Maqedonisë. I ftuari nga Maqedonia ishte edhe këshilltari i Minstrit të Diasporës të këtij shteti z. Rexhep Saliu. Edhe pse një nga shtetet më të reja të botës, edhe Republika e Kosovës ka Konsullatën e vete në Mbretërinë Daneze. Në këtë mbrëmje të pranishmëve iu drejtua edhe konsulli i Republikës së Kosovës z. Arton Krasniqi. Në mesin e të pranishmëve kishte edhe shumë bashkëkombas tanë që kishin ardhur nga Suedia, për të marrë pjesë në këtë eviniment kulturor. Me këtë rast organizatorët ftuan në skenë edhe ish zëvendës minstrin e kulturës të Republikës së Kosovës z. Hajdin Abazi, icili jeton dhe vepron në Kosovë. I fundit që mbajti fjalim ishte edhe përgjegjësi për çështje kulturore në komunën e Herlevit z. Jacob Ludvigsen. Mes tjerash ai potencoi se sa të mirëintegruar dhe të zellshëm në punë janë shqiptarët që banojnë në komunën e Herlevit, si dhe theksoi edhe rëndësinë që kishte klubi futbollistik Liria që ishte themeluar para 29 viteve dhe përveç sukseseve të shumta akoma ekziston dhe vepron.

Në këtë mbrëmje gjithësesi se nuk u harruan të falemenderohen të gjithë personat që vullnetarisht kontribuan që kjo mbrëmje e bukur me muzikë, valle, këngë, art figurativ, veshje kombëtare dhe specialitete nga kuzhina shqiptare etj., të bëhet realitet. Si dhe një falemenderim i posaçëm iu dërgua piktorëve dhe këngëtarëve që zbukuruan këtë mbrëmje si: Zeqir Mehmeti, Natmir Lura, Abaz Jakupi, Bajramali Idrizi, Abdylaziz Durmishi, Orkestri Okarina me udhëheqës Bashkim Jasharin dhe Ariana Jashari, Afërdita Xani, Sabedin Shabani, Lulzim dhe Arton Rama, Sherif Hasani, Irena Krasniqi, Drama etj. Duke mos harruar edhe kuzhinierin e famshëm dhe pronarin e Restoranit Moccador z. Fejsal Dalipi, i cili përgatiti specialitete tepër të shijshme nga kuzhina shqiptare për të gjithë të pranishmit.

Meqë është Viti Mbarëkombëtarë i Skënderbeut, organizatorët për fund kishin zgjedhur për të shfaqur filmin Skënderbeu (1953) me titra në gjuhën angleze. Kjo u bë e mundur falë Arkivit Shtetëror të Filmit në Shqipëri, me c’rast organizatorët shprehën mirënjohje dhe falënderim të vecantë për bashkëpunimin.

Vlen të theksojmë se Ditët e Kulturës Shqiptare në Danimarkë – 2018, u organizuan në bashkëpunim me Ministrinë e Diasporës dhe Investimeve Strategjike të Republikës së Kosovës, Ambasadës së Shqipërisë në Danimarkë, Kosullës së Kosovës në Danimarkë, bashkëatdhetarëve tanë që jetojnë në Danimarkë dhe Komunës së Herlevit.

Ditët e Kulturës Shqiptare në Danimarkë – 2018, do të përfundojnë më 9.11.2018. Në bashkëpunim me Institutin Danez të Filmit – Cinemateket, me seli në Kopenhagë, do të organizohet edhe shfaqja e një trilogjie të personalitetit dhe individualitetit artistik të regjisores së shquar shqiptare, Xhanfise Keko, sipas këtij programi:

7 Nëntor 2018 / ora 18:30 – Filmi “Tomka dhe shokët e tij”; 7 Nëntor 2018 / ora 21:00 – Filmi “Mimoza llastica”;

9 Nëntor 2018 / ora 17:00 – Filmi “Kur xhirohej një film”.

Pas shfaqjes së filmit “Tomka dhe shokët e tij” dhe përpara shfaqjes së filmit “Mimoza llastica” (ora 20:00-21.00), do të mundësohet prej Ministrisë së Kosovës për Diasporën një koktej në Asta Bar në brendësi të Cinematekës.

Texti dhe fotografitë:
Ibrahim Xhemaili dhe Ixhet Lutfiu

Shkrimi në disa media: 

Shpërndaje në: